Mijn kind zegt steeds 'ik kan het niet': 7 tips die écht helpen

Je kind probeert zijn veters te strikken. Het lukt niet meteen. Nog één poging en dan klinkt het: 'Ik kan het niet!'

Of misschien herken je deze: een tekening die niet mooi genoeg is, een moeilijke rekensom of een nieuwe sport waar je kind niet aan durft te beginnen.

En daar sta je dan als ouder. Je wilt je kind aanmoedigen. Dus zeg je: 'Jawel hoor, natuurlijk kun jij dat!' Lief bedoeld. Maar soms helpt het helemaal niet. Sterker nog, je kind wordt alleen maar bozer of verdrietiger.

Hoe help je een kind dat zo weinig vertrouwen heeft in zichzelf? En wat kun je zeggen zodat je kind steeds een beetje meer durft? Het begint vaak bij iets kleins.

Waarom zegt mijn kind steeds 'ik kan het niet'?

Voor ons volwassenen is het soms lastig te begrijpen. We weten dat je iets moet oefenen voordat je het kunt. Maar voor kinderen voelt dat anders. Als iets niet meteen lukt, kan dat behoorlijk frustrerend zijn.

Misschien vergelijkt je kind zichzelf met andere kinderen. Misschien is het bang om fouten te maken. Of heeft het al een paar keer ervaren dat iets niet lukte. En soms is je kind simpelweg moe, overprikkeld of teleurgesteld.

'Ik kan het niet' betekent dus niet automatisch dat je kind weinig zelfvertrouwen heeft. Het kan ook betekenen: 'Ik vind dit moeilijk', 'Ik ben bang dat het weer niet lukt', 'Ik wil het graag goed doen' of 'Ik heb even hulp nodig.'

Als je probeert te ontdekken wat er achter die woorden schuilt, kun je je kind vaak veel beter helpen.

1. Zeg niet meteen: 'Jawel, dat kun jij wel!'

Herkenbaar? Je kind roept dat het iets niet kan en jij reageert onmiddellijk met: 'Natuurlijk kun jij dat!' We doen het met de beste bedoelingen. We willen onze kinderen laten geloven in zichzelf.

Maar stel je eens voor dat jij iets ontzettend moeilijk vindt en iemand zegt: 'Ach joh, dat kun jij makkelijk.' Voel je je dan begrepen? Waarschijnlijk niet.

Probeer daarom eerst te erkennen wat je kind voelt. Zeg bijvoorbeeld: 'Ik zie dat je het moeilijk vindt', 'Je baalt ervan dat het niet lukt, hè?' of 'Wat vind je er precies lastig aan?'

Je hoeft het gevoel van je kind niet meteen te veranderen. Soms is luisteren al een heel mooi begin.

2. Voeg één klein woordje toe: NOG

'Ik kan het niet.' Drie woorden die behoorlijk definitief klinken. Maar voeg er eens één woordje aan toe: 'Ik kan het NOG niet.'

Dat verandert de boodschap. Het betekent niet dat je kind het morgen ineens wél kan. Maar het laat ruimte voor oefenen, leren en groeien. En dat is precies wat je een kind wilt meegeven: je hoeft niet alles meteen te kunnen.

Probeer er eens een klein spelletje van te maken. Als je kind zegt: 'Ik kan niet fietsen zonder zijwieltjes', antwoord jij: 'Nog niet.' Of als je kind zegt: 'Ik kan niet rekenen', kun je zeggen: 'Deze som lukt nog niet. Zullen we kijken welke stap je wel begrijpt?'

Een klein verschil in woorden, maar een mooie manier om anders naar moeilijke dingen te kijken.

3. Geef complimenten over het proberen, niet alleen het resultaat

We zeggen als ouders regelmatig: 'Wat knap van jou!', 'Wat ben jij slim!' of 'Wat kun jij dat goed!' En natuurlijk mag je trots zijn op je kind. Maar probeer ook eens aandacht te geven aan de moeite die je kind ergens voor doet.

Bijvoorbeeld: 'Ik zag dat je het lastig vond, maar toch nog een keer probeerde', 'Je hebt echt een andere manier bedacht!' of 'Wat fijn dat je om hulp vroeg.'

Waarom is dat waardevol? Omdat je kind hierdoor merkt dat niet alleen het eindresultaat telt. Proberen, oefenen, hulp vragen en opnieuw beginnen zijn óók dingen om trots op te zijn.

En soms is de grootste overwinning niet dat iets lukt, maar dat je kind het überhaupt heeft geprobeerd.

4. Neem niet meteen alles over

Oei, deze is soms lastig. Je hebt haast. De schoenen moeten aan. De broodtrommels staan klaar en eigenlijk had je vijf minuten geleden al in de auto moeten zitten.

Je kind krijgt zijn jas niet dicht en roept: 'Ik kan het niet!' Dus wat doe je? Je trekt de rits zelf dicht.

Logisch. We doen het allemaal weleens. Maar als we steeds alles oplossen, missen kinderen ook kansen om te ontdekken wat ze zelf kunnen.

Probeer daarom, wanneer er ruimte voor is, eens te vragen: 'Welk stukje lukt je al wel?' Of: 'Zal ik het eerste stukje doen en probeer jij de rest?'

Je hoeft je kind niet eindeloos te laten worstelen. Hulp geven mag natuurlijk. Het gaat erom dat je kind merkt: ik hoef het niet meteen alleen te kunnen, maar ik mag het wel zelf proberen.

5. Laat je kind zien dat jij ook fouten maakt

Kinderen zien hun ouders vaak als mensen die alles al kunnen. Maar hoe waardevol is het als ze ontdekken dat jij ook weleens iets verkeerd doet?

Bak je een taart die compleet mislukt? Zeg dan gerust: 'Nou, dit was niet helemaal de bedoeling. Volgende keer probeer ik het anders.' Of ben je iets vergeten? 'Ik heb een foutje gemaakt. Dat kan gebeuren. Ik ga kijken hoe ik het kan oplossen.'

Juist door zelf ontspannen met fouten om te gaan, laat je zien dat fouten maken bij het leven hoort. Je hoeft niet overal goed in te zijn. En iets wat vandaag niet lukt, hoeft morgen niet hetzelfde te gaan.

6. Help je kind om anders tegen zichzelf te praten

Kinderen hebben, net als volwassenen, allerlei gedachten over zichzelf. Soms zijn die gedachten helpend, zoals 'Ik ga het gewoon proberen' of 'Misschien lukt het als ik oefen.' Maar soms zijn ze behoorlijk streng.

'Ik ben dom.'

'Niemand kan dit zo slecht als ik.'

'Het lukt mij toch nooit.'

Wanneer je kind vaak op zo'n manier over zichzelf praat, kun je samen onderzoeken of die gedachten eigenlijk wel kloppen. Niet door meteen te roepen dat ze onzin zijn, maar bijvoorbeeld door te vragen: 'Wat zou je tegen je beste vriend zeggen als die dit moeilijk vond?'

Kinderen kunnen namelijk verrassend lief zijn voor een ander, terwijl ze voor zichzelf veel strenger zijn.

Probeer samen een zin te vinden die beter voelt. Van 'Ik ben dom' naar 'Ik vind dit moeilijk en mag hulp vragen.' Of van 'Het lukt nooit' naar 'Ik mag het stap voor stap proberen.'

Kunnen positieve affirmaties daarbij helpen?

Positieve affirmaties zijn korte, helpende zinnen die kinderen kunnen gebruiken om vriendelijker en met meer vertrouwen naar zichzelf te kijken. Denk aan 'Ik mag fouten maken', 'Ik hoef niet alles meteen te kunnen', 'Ik ben goed zoals ik ben' of 'Ik mag om hulp vragen.'

Het belangrijkste is dat de woorden bij je kind passen. Een kind dat ervan overtuigd is dat het iets niet kan, heeft misschien weinig aan 'Ik kan alles!' Een zin als 'Ik mag oefenen' voelt dan een stuk geloofwaardiger.

Bij Affirmatiekaarten voor Kids geloven we in de kracht van kleine, positieve momenten. Niet omdat één kaartje alle onzekerheid wegneemt, maar omdat je samen even stilstaat bij wat je kind nodig heeft.

Dat kan tijdens het ontbijt, vlak voor school of 's avonds voor het slapengaan. Je hoeft er echt geen uitgebreide activiteit van te maken. Soms is één minuut aandacht al een fijn begin.

7. Vier kleine stapjes

Zelfvertrouwen groeit niet alleen door te horen dat je iets kunt. Het groeit ook door te ervaren dat je iets hebt geprobeerd, iets hebt geleerd of een stap hebt gezet die je eerst spannend vond.

En die stapjes hoeven helemaal niet groot te zijn. Misschien durfde je kind vandaag zelf iets aan de juf te vragen. Misschien bleef het iets langer proberen toen een puzzel niet lukte. Of misschien heeft het eindelijk die ene nieuwe groente geproefd.

Kleine dingen, zou je denken. Maar voor een kind kunnen ze behoorlijk groot voelen.

Maak er eens een gewoonte van om aan het einde van de dag te vragen: 'Wat heb jij vandaag gedaan waar je trots op bent?'

En als je kind het niet weet? Dan kun je helpen door iets kleins te benoemen dat je zelf hebt gezien. Niet alleen de resultaten verdienen aandacht. Juist de pogingen ook.

Drie kleine oefeningen voor meer zelfvertrouwen

Wil je er thuis meteen iets mee doen? Deze drie oefeningen kosten maar een paar minuutjes.

Oefening 1: De nog-niet-pot

Schrijf samen dingen op die je kind graag zou willen leren, maar nog lastig vindt. Stop de briefjes in een pot. Bijvoorbeeld: 'Zelf mijn veters strikken', 'Durven vragen of ik mee mag spelen' of 'Een koprol maken.'

Kijk na een paar weken samen welke kleine stapjes er gezet zijn. Niet om te controleren of alles al lukt, maar om te ontdekken hoeveel je kind aan het leren is.

Oefening 2: Wat zou jij tegen je vriend zeggen?

Vraag je kind: 'Stel dat je beste vriend zegt dat hij helemaal niks kan. Wat zou je dan tegen hem zeggen?'

Luister eens wat je kind antwoordt. Vraag daarna: 'Zou je dat misschien ook tegen jezelf kunnen zeggen?'

Een mooie manier om samen te oefenen met wat vriendelijker tegen jezelf praten.

Oefening 3: Eén kaartje, één momentje

Pak samen een positieve zin, bijvoorbeeld: 'Ik mag fouten maken.' Vraag je kind: 'Wanneer vond jij het vandaag lastig dat iets niet lukte?' En praat daar even over.

Geen lange gesprekken of ingewikkelde oefeningen. Gewoon een klein momentje van aandacht.

Wanneer is onzekerheid bij een kind reden om hulp te zoeken?

Ieder kind is weleens onzeker. En ieder kind roept weleens uit frustratie dat iets niet lukt. Dat hoort bij opgroeien.

Maar merk je dat je kind voortdurend negatief over zichzelf praat, heel angstig is om fouten te maken of steeds minder dingen durft te ondernemen? Of heeft die onzekerheid duidelijk invloed op school, vriendschappen of het dagelijks leven?

Bespreek je zorgen dan met de leerkracht, jeugdarts of huisarts. Je hoeft niet te wachten totdat het heel erg wordt om ondersteuning te vragen.

Tot slot: je kind hoeft niet alles te kunnen

Misschien is dat wel een van de mooiste dingen die we onze kinderen kunnen meegeven. Dat ze niet overal goed in hoeven te zijn. Dat ze fouten mogen maken. Dat iets moeilijk mogen vinden niet betekent dat ze minder waard zijn.

En dat ze, ook wanneer iets niet lukt, nog steeds helemaal goed zijn zoals ze zijn.

Dus de volgende keer dat je kind roept: 'Ik kan het niet!', hoef je het niet meteen op te lossen. Misschien begint het met luisteren. Met één klein stapje. Of met dat ene woordje.

Nog.

Want soms maken kleine woorden een groot verschil. ❤️