Onzeker kind? 10 manieren om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten.

Je staat bij het schoolplein en je kind verstopt zich een beetje achter je benen. Andere kinderen rennen enthousiast naar binnen, maar die van jou blijft liever nog even bij je staan. Of misschien herken je het van thuis. Je kind wil niet naar een verjaardagsfeestje omdat het niemand kent, durft tijdens de gymles geen nieuwe oefening te proberen of zegt regelmatig dingen als: 'Dat kan ik toch niet' of 'Iedereen is beter dan ik.'

En als ouder breekt dat soms best een beetje je hart. Want jij ziet hoe leuk, lief, grappig en bijzonder je kind is. Je zou zo graag willen dat je kind zichzelf ook zo kon zien. Maar hoe help je een onzeker kind om meer vertrouwen in zichzelf te krijgen? En misschien nog wel belangrijker: hoe doe je dat zonder voortdurend te zeggen dat je kind echt wel goed genoeg is?

Het mooie is dat zelfvertrouwen niet iets is wat je hebt of niet hebt. Het kan groeien. En als ouder kun je daarbij helpen, vaak met veel kleinere dingen dan je denkt.

Hoe herken je een onzeker kind?

Niet ieder onzeker kind gedraagt zich hetzelfde. Het ene kind is stil, verlegen en kijkt liever eerst even de kat uit de boom. Het andere kind wordt juist boos wanneer iets niet lukt, zoekt voortdurend bevestiging of doet alsof het iets helemaal niet belangrijk vindt. Onzekerheid kan zich op verschillende manieren uiten. Misschien vraagt je kind steeds of het iets goed doet, vindt het complimenten lastig om aan te nemen of vergelijkt het zichzelf voortdurend met anderen. Sommige kinderen beginnen liever niet aan iets nieuws, uit angst dat het mislukt.

Maar onthoud vooral dat verlegenheid niet hetzelfde is als onzekerheid. Een kind dat rustig is, weinig zegt of graag eerst observeert, hoeft helemaal geen gebrek aan zelfvertrouwen te hebben. Het gaat er vooral om hoe je kind over zichzelf denkt en of die onzekerheid hem of haar belemmert in het dagelijks leven.

Waarom heeft mijn kind weinig zelfvertrouwen?

Er is niet altijd één duidelijke oorzaak. Sommige kinderen zijn van nature voorzichtig of gevoelig. Andere kinderen worden onzekerder door ervaringen op school, opmerkingen van leeftijdsgenoten of doordat ze het gevoel hebben dat anderen alles beter kunnen. Vooral wanneer kinderen ouder worden, gaan ze zichzelf steeds meer vergelijken. Wie kan het snelste rennen? Wie heeft de mooiste tekening? Wie krijgt het hoogste cijfer? En wie wordt er als eerste gekozen bij de gymles? Wat voor volwassenen kleine dingen lijken, kunnen voor kinderen behoorlijk belangrijk voelen.

Ook perfectionisme speelt soms een rol. Een kind dat ontzettend graag alles goed wil doen, kan bang worden om fouten te maken. En als je bang bent om fouten te maken, is iets nieuws proberen ineens een hele uitdaging. Gelukkig kun je als ouder veel betekenen. Niet door alle onzekerheid weg te nemen, maar door je kind te laten ervaren dat het niet perfect hoeft te zijn om goed genoeg te zijn.

1. Geef je kind het gevoel dat het goed is zoals het is

We zijn vaak geneigd kinderen complimenten te geven wanneer ze iets goed doen. Een mooie tekening, een goed rapport of een doelpunt bij voetbal. En natuurlijk is het fijn om die momenten samen te vieren. Maar misschien zijn de momenten waarop je kind helemaal niets hoeft te presteren nog wel belangrijker.

Zeg eens zomaar: 'Ik vind het zo gezellig met jou.' Of: 'Weet je dat ik heel blij ben dat jij er bent?' Niet omdat je kind iets heeft bereikt, geholpen of goed heeft geluisterd. Gewoon omdat het jouw kind is. Je wilt dat je kind niet alleen denkt 'Ik ben goed als ik iets goed doe', maar ook voelt: 'Ik ben goed zoals ik ben.'

2. Stop met vergelijken, ook als je het positief bedoelt

Kijk eens hoe goed je broer dat al kan.' Of: 'Je vriendinnetje durft het ook, dus jij kunt het vast ook.' We zeggen zulke dingen vaak om kinderen aan te moedigen. Toch kunnen vergelijkingen onbedoeld het gevoel versterken dat je kind ergens achterloopt.

Want misschien kan zijn broer al zwemmen zonder bandjes, maar durft jouw kind voor het eerst met zijn hoofd onder water. En misschien leest het buurmeisje al hele boeken, terwijl jouw kind ontzettend trots is op de eerste bladzijde die het zelfstandig heeft gelezen. Ieder kind ontwikkelt zich in een eigen tempo. Probeer daarom eens te vergelijken met je kind zelf. 'Weet je nog dat je dit vorige maand heel moeilijk vond? Kijk eens hoeveel je inmiddels hebt geleerd.' Zo help je je kind om zijn eigen groei te zien, in plaats van voortdurend naar anderen te kijken.

3. Laat je kind kleine dingen zelf doen

Zelfvertrouwen ontstaat niet alleen door wat we tegen kinderen zeggen. Het groeit ook door wat ze zelf ervaren. Denk aan zelf een broodje bestellen bij de bakker, de boodschappen afrekenen, de juf iets vragen of een boterham smeren. Natuurlijk gaat dat niet altijd in één keer goed. Misschien wordt het broodje verkeerd besteld of duurt het aankleden drie keer zo lang. Maar juist door die ervaringen ontdekt je kind: hé, ik kan eigenlijk best veel zelf.

En dat betekent soms dat je als ouder even op je handen moet zitten. Want ja, jij kunt het sneller. En waarschijnlijk ook zonder die enorme klodder pindakaas op het aanrecht. Maar het doel is niet dat alles perfect verloopt. Het doel is dat je kind vertrouwen krijgt in zijn eigen kunnen.

4. Neem de gevoelens van je kind serieus

Stel, je kind durft niet naar een kinderfeestje omdat het bang is dat niemand met hem wil spelen. Je eerste reactie is misschien: 'Ach joh, natuurlijk willen ze met jou spelen! Maak je niet zo druk.' Logisch, want je wilt je kind geruststellen. Maar probeer eens iets anders. Vraag waar je kind precies bang voor is en luister zonder het gevoel meteen weg te nemen.

Bijvoorbeeld: 'Je vindt het spannend omdat je niet weet met wie je kunt spelen, klopt dat?' Door gevoelens serieus te nemen, help je je kind om ze beter te begrijpen. Daarna kun je samen kijken wat zou helpen. Misschien wil je kind van tevoren weten wie er komen, of helpt het om samen te bedenken hoe je aansluiting kunt zoeken. Je hoeft niet alle spanning weg te nemen. Soms is het al fijn als je kind weet dat het niet alleen staat.

5. Laat je kind fouten maken

Een omgevallen beker melk. Een verkeerd antwoord in de klas. Een tekening die niet wordt zoals je kind had bedacht. Voor sommige kinderen voelt een foutje als een enorme mislukking. Juist daarom is het belangrijk om te laten zien dat fouten bij het leven horen. En dat begint vaak bij onszelf.

Roep jij meteen 'Wat stom van mij!' wanneer je iets vergeet? Of word je boos op jezelf als iets niet lukt? Kinderen zien en horen meer dan we soms denken. Probeer zelf eens hardop te zeggen: 'Oeps, dat ging niet helemaal zoals ik wilde. Geeft niks, ik probeer het opnieuw.' En wanneer je kind een fout maakt, hoef je er niet altijd een leerzaam moment van te maken. Soms is samen lachen om een mislukte pannenkoek meer dan genoeg.

6. Geef je kind een stem

Kinderen krijgen op een dag behoorlijk veel te horen wat ze moeten doen. Opstaan, aankleden, ontbijten, tandenpoetsen, naar school, huiswerk maken en weer naar bed. Natuurlijk hebben kinderen structuur en grenzen nodig. Maar binnen die grenzen kun je ze ook keuzes geven.

'Wil je vandaag je blauwe of groene trui aan?' 'Wat zullen we dit weekend samen doen?' Of: 'Hoe zou jij dit probleem oplossen?' Door je kind serieus te nemen en naar zijn mening te vragen, geef je een belangrijke boodschap mee: wat jij denkt en voelt, doet ertoe. Dat betekent niet dat je kind alles mag bepalen. Maar wel dat het leert om een eigen mening te vormen en uit te spreken. En dat is ontzettend waardevol voor het ontwikkelen van zelfvertrouwen.

7. Help je kind ontdekken waar het plezier in heeft

Niet ieder kind is goed in voetbal, rekenen of voor een groep staan. Gelukkig hoeft dat ook helemaal niet. Misschien is jouw kind ontzettend creatief, kan het uren bouwen met LEGO, weet het alles over dinosaurussen of merkt het als eerste wanneer iemand verdrietig is.

Probeer ook aandacht te hebben voor kwaliteiten die niet direct zichtbaar zijn in cijfers, prijzen of prestaties. Wat vindt je kind leuk? Waar wordt het enthousiast van? Wanneer zie je het helemaal opgaan in iets? Geef ruimte om verschillende dingen uit te proberen, zonder dat je kind er meteen goed in hoeft te zijn. Want zelfvertrouwen gaat niet alleen over ontdekken wat je kunt. Het gaat ook over ontdekken wie je bent en wat bij je past.

8. Leer je kind vriendelijker tegen zichzelf te praten

'Ik ben stom.' 'Niemand vindt mij leuk.' 'Ik ben nergens goed in.' Au. Zeker als ouder kunnen zulke uitspraken behoorlijk binnenkomen. Het liefst wil je meteen vertellen waarom dat absoluut niet waar is. Maar probeer eerst te begrijpen waar die gedachte vandaan komt. Vraag bijvoorbeeld: 'Wat is er gebeurd waardoor je dat denkt?'

Daarna kun je samen kijken of er ook een andere manier is om naar de situatie te kijken. Misschien is 'Ik ben nergens goed in' eigenlijk 'Ik baal omdat rekenen vandaag niet lukte.' Dat is een behoorlijk verschil.

Positieve affirmaties voor kinderen kunnen hierbij een fijn hulpmiddel zijn. Dit zijn korte, positieve zinnen die kinderen helpen oefenen met vriendelijke, realistische gedachten over zichzelf. Denk bijvoorbeeld aan 'Ik mag mezelf zijn', 'Ik hoef niet perfect te zijn', 'Ik ben belangrijk' of 'Ik mag trots zijn op mezelf.'

Bij affirmaties voor kids draait het precies om die kleine momenten. Even samen een kaartje pakken, een zinnetje lezen en erover praten. Niet omdat één kaartje alle onzekerheid oplost, maar omdat je je kind regelmatig kunt helpen om op een andere manier naar zichzelf te kijken. En het hoeft echt niet ingewikkeld te zijn. Eén kaartje tijdens het ontbijt of een kort gesprekje voor het slapengaan is al een mooie manier om ermee bezig te zijn.

9. Geef complimenten die écht ergens over gaan

'Goed zo!' 'Knap gedaan!' 'Wat ben jij slim!' Natuurlijk zijn complimenten fijn. Maar soms zeggen we ze zo vaak dat ze bijna automatisch worden. Probeer eens wat specifieker te benoemen wat je ziet. 'Ik zag dat je het spannend vond om mee te doen, maar je hebt het toch geprobeerd.' Of: 'Wat lief dat je zag dat je zusje verdrietig was en haar ging helpen.'

Zo ontdekt je kind welke kwaliteiten en vaardigheden het heeft. En dat zijn er vaak veel meer dan alleen goed kunnen rekenen of hard kunnen rennen. Het hoeft trouwens niet altijd een compliment te zijn. Je kunt ook gewoon oprecht geïnteresseerd zijn: 'Vertel eens, hoe heb je dat gemaakt?' Soms zegt aandacht meer dan duizend keer 'goed gedaan'.

10. Maak iedere dag even tijd voor echte aandacht

We hebben het druk. School, werk, sportclubjes, boodschappen, het huishouden en ondertussen nog even snel die wasmachine aanzetten. En voordat je het weet, is de dag alweer voorbij. Toch hoeven momenten van verbinding helemaal niet lang te duren.

Misschien is het samen een boekje lezen. Even kletsen onder een dekentje op de bank. Een wandelingetje maken of een spelletje spelen aan tafel. Het gaat er niet om dat je iedere dag een uur individuele aandacht kunt geven. Het gaat erom dat je kind af en toe voelt: mijn ouder is er nu helemaal voor mij.

Zonder telefoon. Zonder ondertussen drie andere dingen te regelen. Gewoon even samen. Want wanneer een kind zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelt, helpt dat bij het ontwikkelen van een positief zelfbeeld.

Drie kleine oefeningen om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten

Wil je thuis meteen iets proberen? Deze oefeningen zijn makkelijk toe te passen, ook op dagen waarop je agenda alweer veel te vol zit.

Het trots-momentje

Vraag voor het slapengaan: 'Waar ben jij vandaag trots op?' Misschien zegt je kind dat het een doelpunt heeft gemaakt. Maar misschien is het iets kleins, zoals zelf iets durven vragen of een moeilijk taakje afmaken. Kan je kind niets bedenken? Vertel dan iets wat jou is opgevallen. Zo leren kinderen steeds beter hun eigen kleine overwinningen herkennen.

Het durf-stapje

Bedenk samen iets wat je kind graag zou willen durven, maar nog spannend vindt. Maak het vervolgens zo klein mogelijk. Durft je kind bijvoorbeeld niet zelf iets te bestellen? Begin dan met samen de bestelling uitspreken. De volgende keer mag je kind misschien zelf hallo zeggen en uiteindelijk de hele bestelling doen. Het hoeft niet allemaal in één keer. Ieder stapje telt.

De spiegel van positieve woorden

Ga samen voor de spiegel staan en bedenk allebei een fijne zin over jezelf. Bijvoorbeeld: 'Ik ben lief voor anderen', 'Ik mag zijn wie ik ben' of 'Ik ben trots dat ik iets nieuws probeer.' Vindt je kind het ongemakkelijk? Maak er dan vooral geen verplichting van. Je kunt de zin ook samen zeggen, tekenen of bespreken tijdens het spelen. Het belangrijkste is niet dat je kind de woorden perfect uitspreekt, maar dat ze een fijn gesprek kunnen openen.

Wanneer moet je je zorgen maken over een onzeker kind?

Onzekerheid hoort tot op zekere hoogte bij opgroeien. Bijna ieder kind heeft momenten waarop het twijfelt aan zichzelf. Maar wanneer je merkt dat je kind zich steeds vaker terugtrekt, voortdurend negatief over zichzelf praat, veel angst ervaart of activiteiten gaat vermijden die het eerder leuk vond, is het verstandig om verder te kijken.

Bespreek je zorgen bijvoorbeeld met de leerkracht, jeugdarts of huisarts. Zeker wanneer je kind er langere tijd last van heeft of de onzekerheid invloed heeft op school, vriendschappen of het dagelijks leven. Je hoeft als ouder niet alles alleen op te lossen.

Tot slot: je hoeft je kind niet zelfverzekerd te maken

Misschien is dat wel het belangrijkste om te onthouden. Je hoeft niet iedere onzekerheid weg te nemen. Niet alle moeilijke momenten op te lossen. En je hoeft er al helemaal niet voor te zorgen dat je kind overal vol zelfvertrouwen op afstapt.

Sommige kinderen kijken liever eerst even de kat uit de boom. Andere kinderen vinden nieuwe situaties spannend. En weer andere kinderen hebben wat meer tijd nodig om in zichzelf te geloven. Dat mag allemaal.

Wat je wél kunt doen, is je kind de ruimte geven om te groeien. Om fouten te maken, dingen te ontdekken en stap voor stap te ervaren wat het allemaal kan. En misschien nog wel belangrijker: laten voelen dat het ook op de dagen waarop niets lukt, helemaal goed genoeg is.

Want zelfvertrouwen begint niet bij alles durven of alles kunnen. Het begint bij mogen zijn wie je bent.